Zgłoszenie wierzytelności w postępowaniu upadłościowym

Zgłoszenie wierzytelności w postępowaniu upadłościowym jest formą jej dochodzenia w postępowaniu sądowym. Spełnia analogiczną funkcję jak wytoczenie powództwa w procesie czy złożenie wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego.

Lista wierzytelności obejmuje zgłoszone i należycie udowodnione wierzytelności oraz te, które podlegają wpisowi z urzędu. Oznacza to, że te z urzędu powinny zostać wciągnięte na listę wierzytelności bez zgłoszenia. Nie oznacza to jednak, że nie mogą być zgłoszone. Zgłoszenie może bowiem służyć weryfikacji roszczeń zarówno co do istnienia wierzytelności, jak i jej wysokości. Wpisem z urzędu objęte są wierzytelności wskazane w art. 236 ust. 2 i 3 i art. 237 oraz art. 238 pr. upadł. i napr:

Zgłoszenie wierzytelności powinno być dokonane w formie pisemnej w dwóch egzemplarzach, przy czym pismo to powinno odpowiadać warunkom pisma procesowego, a także wymaganiom szczególnym wskazanym w art. 240 Prawa upadłościowego i naprawczego.

W art. 126 kpc określono ogólne warunki, którym musi odpowiadać każde pismo procesowe. Powinno ono zawierać:
1) oznaczenie sądu, do którego jest skierowane, imię i nazwisko lub nazwę stron, ich przedstawicieli ustawowych i pełnomocników;
2) oznaczenie rodzaju pisma (np. Pozew, wniosek, zażalenie, Apelacja, Skarga kasacyjna, skarga o wznowienie postępowania, powództwo wzajemne; gdy pismo procesowe nie ma nazwy szczególnej, oznacza się je jedynie jako pismo procesowe);
3) osnowę wniosku lub oświadczenia oraz dowody na poparcie przytoczonych okoliczności;
4) podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika;
5) wymienienie załączników.

Poza tymi wymogami, pismo procesowe zawierające zgłoszenie wierzytelności powinno zawierać także inne elementy, które uregulowane zostały w art. 240 Prawa upadłościowego i naprawczego. W zgłoszeniu wierzytelności należy podać:
1) imię i nazwisko bądź nazwę albo firmę wierzyciela i odpowiednio jego miejsce zamieszkania albo siedzibę;
2) określenie wierzytelności wraz z należnościami ubocznymi oraz wartość wierzytelności niepieniężnej;
3) dowody stwierdzające istnienie wierzytelności;
4) kategorię, do której wierzytelność ma być zaliczona;
5) zabezpieczenie związane z wierzytelnością oraz sumę zabezpieczenia;
6) w razie zgłoszenia wierzytelności, w stosunku do której upadły nie jest dłużnikiem osobistym, przedmiot zabezpieczenia, z którego wierzytelność podlega zaspokojeniu;
7) stan sprawy, jeżeli co do wierzytelności toczy się postępowanie sądowe lub administracyjne.

Wierzytelność wskazywana w zgłoszeniu wierzytelności powinna być dokładnie zindywidualizowana. W szczególności określać kwotę należności głównej, wraz z należnościami ubocznymi, którymi są odsetki od wierzytelności, należne od upadłego, za okres do dnia ogłoszenia upadłości oraz koszty procesu i egzekucji związane z dochodzeniem należności głównej. Należność odsetkowa powinna być wskazana kwotowo, w konkretnej wysokości, a nie w postaci stopy procentowej czy wskazania, że chodzi o odsetki ustawowe. Odsetki od wierzytelności zabezpieczonych hipoteką, wpisem w rejestrze, zastawem, zastawem rejestrowym, zastawem skarbowym albo hipoteką morską biegną także po dacie ogłoszenia upadłości, jednak mogą być zaspokojone tylko z przedmiotu zabezpieczenia. W innych sytuacjach wierzyciel nie ma prawa żądania odsetek za okres od ogłoszenia upadłości, może jednak odsetek tych dochodzić po zakończeniu postępowania upadłościowego.

W przypadku wierzytelności niepieniężnej, należy umieścić ją na liście wierzytelności w sumie pieniężnej według jej wartości z dnia ogłoszenia upadłości. Stosownie do art. 91 ust 1 Prawa upadłościowego i naprawczego zobowiązania majątkowe niepieniężne zmieniają się z dniem ogłoszenia upadłości na zobowiązania pieniężne i z tym dniem stają się płatne, chociażby ich termin wykonania jeszcze nie nastąpił. W zgłoszeniu należy także skonkretyzować przedmiot wierzytelności niepieniężnej.

W myśl art. 251 Prawa upadłościowego i naprawczego wierzytelność w walucie obcej bez względu na termin jej wymagalności umieszcza się na liście po przeliczeniu na złote polskie według średniego kursu walut obcych w Narodowym Banku Polskim z dnia ogłoszenia upadłości, a gdy takiego kursu nie było, według średniej ceny rynkowej z tej daty.

W zgłoszeniu wierzyciel powinien powołać dowody stwierdzające istnienie wierzytelności. Podstawowym środkiem dowodowym uzasadniającym zgłoszenie wierzytelności jest dowód z dokumentu. Można wskazać wszelkie środki dowodowe, ale w praktyce może to rodzić pewne trudności. Najkorzystniejsze z punktu widzenia wierzyciela jest przedstawienie dokumentu potwierdzającego istnienie wierzytelności (np. Umowa, faktura). Jednocześnie do pisma dołączyć należy dokument uzasadniający zgłoszenie. Powinien to być oryginał dokumentu lub notarialnie poświadczony odpis. Dopuszcza się też poświadczenie odpisu przez radcę prawnego lub adwokata pod warunkiem, że jest on pełnomocnikiem wierzyciela zgłaszającego wierzytelność (działa w imieniu wierzyciela zgłaszającego wierzytelność).

W zgłoszeniu należy dokładnie określić kategorię do której wierzytelność ma być zaliczona według kryteriów wskazanych w art. 342 Prawa upadłościowego i naprawczego.

Jeżeli wierzytelność jest zabezpieczona wierzyciel powinien w zgłoszeniu wskazać rodzaj (Zastaw, Hipoteka), określić przedmioty zabezpieczenia i przytoczyć przypuszczalną wartość zabezpieczenia. Przedmiot zabezpieczenia musi być ściśle określony, np. jeżeli wpisano w księgach wieczystych hipotekę na oznaczonej nieruchomości, należy dokładnie określić tę nieruchomość. W zgłoszeniu należy także w przybliżeniu oznaczyć sumę, co do której wierzytelność nie znajdzie prawdopodobnie pokrycia w zabezpieczeniu. Dla postępowania upadłościowego nie mają  znaczenia zabezpieczenia osobiste (np. poręczenie), ponieważ nie wywołują szczególnych skutków w zakresie zasad zaspokajania  wierzyciela z masy upadłości, stąd zawieranie takich informacji w zgłoszeniu wierzytelności jest zbędne.

Nie jest potrzebne oświadczenie, że zrzeka się zabezpieczenia, jeżeli pragnie się je zachować. Zrzeczenie się zabezpieczenia ma na celu umożliwienie wierzycielowi uczestnictwo w postępowaniu upadłościowym. Zrzeczenie się zabezpieczenia w części ma znaczenie wtedy, gdy dotyczy tej części wierzytelności, która nie znajduje pokrycia w przedmiocie zabezpieczenia. 

Istotne jest również wskazanie w zgłoszeniu wierzytelności, czy co do zgłoszonej wierzytelności toczy się postępowanie sądowe lub administracyjne oraz stanu sprawy.  Jeżeli wierzyciel ma już tytuł egzekucyjny, może się na niego powoływać dla uzasadnienia swej wierzytelności.  Wskazanie postępowań sądowych jest o tyle istotne, iż co do zasady ogłoszenie upadłości wywiera na nie wpływ i powinny być one zawieszone lub umorzone.

Zgłoszenie wierzytelności nieodpowiadające wymogom określonym w art. 239 i art. 240 Prawa upadłościowego i naprawczego podlega zwrotowi bez wzywania do jego uzupełnienia, jeżeli zgłoszenia dokonuje przedsiębiorca lub wierzyciel reprezentowany przez pełnomocnika procesowego, którym jest adwokat lub radca prawny. W wypadku innych wierzycieli (nie będących przedsiębiorcami w rozumieniu art. 5 ust. 2 Prawa upadłościowego i naprawczego), zwrot zgłoszenia bez wezwania do jego uzupełnienia nastąpi tylko wtedy, gdy wierzyciel jest reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, tj. radcę prawnego lub adwokata.

Skoro zgłoszenie wierzytelności jest pismem procesowym, to jeżeli nie odpowiada warunkom formalnym pisma procesowego, a jednocześnie spełnia wymogi z art. 239 i art. 240 Prawa upadłościowego i naprawczego, sędzia-komisarz powinien wezwać wierzyciela do usunięcia braku w terminie tygodnia, a w wypadku wierzyciela zamieszkałego lub mającego siedzibę za granicą, który nie ma w kraju przedstawiciela - w terminie nie krótszym niż miesiąc, a po bezskutecznym upływie właściwego terminu - zarządzić zwrot pisma wierzycielowi. Zwrot zgłoszenia wierzytelności oznacza, że nie zajdą żadne skutki jakie ustawa wiąże z wniesieniem pisma procesowego do sądu. Oznacza to m.in., że nie nastąpi przerwanie biegu przedawnienia. Jednocześnie jednak dopuszczalne jest ponowne dokonanie zgłoszenia.

Warto zwrócić uwagę, iż zgłoszenie wierzytelności powinno nastąpić w terminie oznaczonym w postanowieniu o ogłoszeniu upadłości. Należy jednak pamiętać, że upływ tego terminu nie stoi na przeszkodzie zgłoszeniu wierzytelności. Zgłoszenie może być dokonane po upływie terminu wyznaczonego do zgłaszania wierzytelności, jednakże obliguje wierzyciela do pokrycia kosztów wynikłych ze zgłoszenia wierzytelności po terminie i to bez względu na przyczynę opóźnienia. Koszty te obejmują w szczególności, koszty postępowania dowodowego, koszty obwieszczenia, koszty sprzeciwu. Skutkiem spóźnionego zgłoszenia, stosownie do art. 252 ust 1 Prawa upadłościowego i naprawczego, może być też to, iż uznana wierzytelność będzie uwzględniana tylko w tych planach podziału funduszów masy upadłości, które sporządzone zostaną po uznaniu wierzytelności. Natomiast z art. 252 ust 2 Prawa upadłościowego i naprawczego, wynika, iż jeżeli zgłoszenie nastąpiłoby po zatwierdzeniu ostatecznego planu podziału  funduszów masy upadłości, zgłoszoną wierzytelność pozostawia się  bez rozpoznania, co oznacza, że w ogóle nie będzie ona uwzględniona w toczącym się  postępowaniu upadłościowym.

Wierzyciel, zgłaszając wierzytelność, powinien wskazać numer rachunku bankowego.

Warto zasygnalizować, iż wierzyciel w postępowaniu upadłościowym posiada uprawnienie do złożenia oświadczenia w przedmiocie potrącenia. Wierzyciel, który chce skorzystać z prawa potrącenia, zobowiązany jest złożyć oświadczenie o potrąceniu nie później niż przy zgłaszaniu wierzytelności. 

Reasumując, nieprawidłowe zgłoszenie przez wierzyciela wierzytelności, może spowodować dla niego negatywne konsekwencje prawne i finansowe. W szczególności nie będzie mógł uczestniczyć w postępowaniu upadłościowym, a przede wszystkim w podziale funduszy masy upadłościowej. Ważnym jest, aby zgłaszając wierzytelność wiedzieć jakie wymogi powinno spełniać pismo, które kierujemy w tym celu do sądu upadłościowego.