Aktualności Zakaz konkurencji w spółkach handlowych Zakaz konkurencji w spółkach handlowych |
|
|
|
Sam fakt zawarcia umowy spółki obliguje już wspólników do lojalnego
współdziałania. Celem wprowadzenia zakazów konkurencji do Kodeksu
Spółek Handlowych było jak najszersze ograniczenie możliwości
naruszenia interesów spółki przez osoby bezpośrednio z nimi związane.
Wspólnicy czy też członkowie zarządu bądź członkowie rady nadzorczej
(to w przypadku spółki akcyjnej) podejmując działalność konkurencyjną
lub współpracując z konkurencyjnymi podmiotami mogą narazić spółkę na
szkodę. Dysponują bowiem istotnymi informacjami, które w przypadku
przechwycenia przez spółki konkurencyjne mogą być przyczyną znaczących
strat spółki. Chcąc zapobiec tego rodzaju sytuacjom ustawodawca
wprowadził w Kodeksie Spółek Handlowych zakazy działalności
konkurencyjnej.
Zakres przedmiotowy zakazu konkurencji. Na gruncie obowiązujących kodeksowych regulacji zakaz konkurencji obejmuje: zakaz zajmowania się interesami konkurencyjnymi (dotyczy to na przykład podejmowanej jednoosobowo działalności gospodarczej, czy nawiązania stosunku pracy w ramach konkurencyjnego przedsiębiorstwa, czy spółki), a nadto zakaz udziału w konkurencyjnych podmiotach (w roli wspólnika lub członka organu). W spółkach osobowych… Jeżeli chodzi o osobowe spółki prawa handlowego (spółka jawna, komandytowa, partnerska) zakaz konkurencji został określony w art. 56 Kodeksu Spółek Handlowych (dalej jako „ksh”) co do zasady każdy wspólnik obowiązany jest powstrzymać się od wszelkiej działalności sprzecznej z interesami spółki, a także wspólnik nie może bez wyraźnej lub domniemanej zgody pozostałych wspólników zajmować się interesami konkurencyjnymi, w szczególności uczestniczyć w spółce konkurencyjnej jako wspólnik spółki cywilnej, spółki jawnej, partner, komplementariusz lub członek organu spółki. Możliwość wyłączenia zakazu konkurencji. Należy zaznaczyć, iż omawiany art. 56 ma charakter przepisu dyspozytywnego, w umowie spółki jawnej zatem można albo w zupełności wyłączyć wynikające z niego zakazy, albo je zmodyfikować - ograniczyć albo rozszerzyć. Tego rodzaju zapis umieszczony w umowie spółki będzie jednak ważny tylko wówczas, gdy zgodzą się na niego wszyscy wspólnicy. Wyłączenie zakazu konkurencji może nastąpić w drodze wyraźnej zgody lub też zgody dorozumianej pozostałych wspólników. Wyraźna zgoda może zostać udzielona już w umowie spółki komandytowej lub też poza umową, w drodze uchwały wspólników, podjętej zgodnie z postanowieniami umowy spółki. Domniemana zgoda wspólników ma miejsce wtedy, gdy wspólnicy wiedząc o prowadzeniu przez wspólnika działalności konkurencyjnej lub też o naruszaniu zakazu konkurencji nie wyrazili żadnego sprzeciwu co do takiego stanu rzeczy. Zakres podmiotowy zakazu w spółce komandytowej. W spółce komandytowej zakaz konkurencji obejmuje w pierwszej kolejności wspólników - komplementariuszy. Natomiast w odniesieniu do komandytariuszy dotyczy on tych z nich, którzy posiadają prawo do reprezentacji spółki komandytowej, jako pełnomocnicy lub prokurenci spółki lub też którzy są uprawnieni do prowadzenia jej spraw. Działalność i interes. Działalność konkurencyjna oznacza prowadzenie działalności gospodarczej tego samego rodzaju i na tym samym rynku. Te dwie przesłanki muszą zachodzić kumulatywnie. Oczywiście to, czy zachodzi działanie wbrew zakazowi konkurencji ocenia każdorazowo sąd. Przy ustaleniu, czy mamy do czynienia z działalnością konkurencyjną chodzi zatem o stwierdzenie, czy zachodzi rzeczywisty stan konkurencji. W sytuacji, gdy wspólnik spółki zajmującej się produkcją mebli w Warszawie jest jednocześnie wspólnikiem spółki produkującej meble, ale na przykład w Wielkiej Brytanii co do zasady podmioty te nie pozostają wobec siebie konkurencyjne, chyba że spółka macierzysta (ta w Warszawie) miała bądź ma zamiar rozszerzyć działalność na rynki angielskie. Dlatego też podkreślam, każdy przypadek jest inny. Interes konkurencyjny oznacza nie tylko działalność, wystarczy bowiem zainwestowanie środków finansowych. Zajmowanie się interesami konkurencyjnymi to nie tylko zasiadanie we władzach spółki, ale też prowadzenie działalności gospodarczej we własnym bądź cudzymi imieniu, doradztwo gospodarcze. Zakaz ten odnosi się nie tylko do działalności przynoszącej zysk, dotyczy też działalności tzw. „non – profit”. Uczestnictwo w konkurencyjnym podmiocie. Kodeks, jedynie przykładowo, wskazuje, że niedopuszczalnym jest uczestniczenie w konkurencyjnym przedsięwzięciu jako wspólnik spółki cywilnej, spółki jawnej, itd. – patrz wyżej. Nie stanowi natomiast naruszenia zakazu konkurencji posiadanie akcji lub udziałów w spółce kapitałowej, która prowadzi działalność konkurencyjną. Chyba że pakiet udziałów, czy akcji posiadanych w konkurencyjnej spółce pozwalałby w pełni kontrolować działalność tej spółki. Zakaz konkurencji obejmuje także sytuację, gdy wspólnik spółki jawnej prowadzi interesy konkurencyjne w imieniu lub na rachunek innej osoby, na przykład w roli pełnomocnika. Konsekwencje naruszenia zakazu. Sankcją za naruszenie zakazu konkurencji będzie w najlepszym razie utrata korzyści, które osiągnął nielojalny wspólnik przez prowadzenie takich działań. Oprócz tego pozostali wspólnicy mogą także żądać, aby naprawił szkodę, jaką wyrządził spółce. Powództwo przeciwko wspólnikowi, który naruszył zakaz konkurencji należy wnieść w ciągu sześciu miesięcy od momentu, gdy wszyscy pozostali wspólnicy dowiedzieli się o naruszeniu tego zakazu. Roszczenia te przedawniają się z upływem trzech lat. Działanie na szkodę spółki stanowi też n ważny powód do tego, aby sąd na wniosek pozostałych wspólników orzekł o wyłączeniu wspólnika naruszającego zakaz konkurencji ze spółki. Zakaz konkurencji obowiązuje wspólnika tak długo, jak długo pozostaje on wspólnikiem w spółce. Przestaje go jedynie obowiązywać w okresie likwidacji spółki, chyba że wspólnik jest likwidatorem. Pierwszy zakaz konkurencji w spółkach kapitałowych. W spółkach kapitałowych zakaz konkurencji został sformułowany inaczej niż w przypadku spółek osobowych. Zgodnie z art. 209 ksh (w przypadku spółki z ograniczoną odpowiedzialnością) i art. 377 ksh (w przypadku spółki akcyjnej) w przypadku sprzeczności interesów spółki z interesami członka zarządu, jego współmałżonka, krewnych i powinowatych do drugiego stopnia oraz osób, z którymi jest powiązany osobiście, członek zarządu powinien wstrzymać się od udziału w rozstrzyganiu takich spraw i może żądać zaznaczenia tego w protokole. W odniesieniu do spółek akcyjnych zakaz konkurencji został też rozszerzony na członków rady nadzorczej delegowanych do stałego indywidualnego wykonywania nadzoru w spółce. Przywołane przepisy są bezwzględnie obowiązujące. Nie ma możliwości uchylenia ich obowiązywania i zmodyfikowania. Sprzeczność interesów spółki oraz interesów członka zarządu i osób mu najbliższych obejmuje sytuacje, w których te osoby są bezpośrednio zainteresowane w sprawie, w której zachodzi związek ich interesów z zakresem działalności spółki. W takim przypadku członek zarządu musi powstrzymać się od udziału w takiej sprawie z jednoczesnym prawem odnotowania tego w protokole. Podobieństwa i różnice między zakazem konkurencji w spółce osobowej i spółce kapitałowej. Kolejne zakazy konkurencji ustanowione w art. 211 ksh (spółka z ograniczoną odpowiedzialnością) oraz 380 ksh (spółka akcyjna) są analogicznie skonstruowane do tego, który obowiązuje w spółkach osobowych, a odnoszą się one jedynie do członków zarządu spółek. Został dodany jedynie zapis o zakazie udziału w konkurencyjnej spółce kapitałowej w przypadku posiadania przez członka zarządu co najmniej 10% udziałów lub akcji tej spółki, albo też prawa do powołania co najmniej jednego członka zarządu. Zakaz ten nie ma zastosowania w razie posiadania udziałów w spółce osobowej prawa handlowego. Zakaz konkurencji skierowany do spółek handlowych nie obejmuje także zakazu powstrzymywania się od wszelkiej działalności sprzecznej z interesami spółki. W tym miejscu aktualne pozostają rozważania co do rozumienia pojęcia interesów konkurencyjnych wyżej przytoczone, w kontekście zakazu konkurencji w spółkach osobowych. Warto też wspomnieć, w jaki sposób zakaz konkurencji może być wyłączony w przypadku spółek kapitałowych. Konieczna jest tutaj zgoda spółki. O ile Umowa  spółki nie stanowi inaczej zgodę tę w imieniu spółki wyraża organ uprawniony do powołania zarządu – czyli zgromadzenie wspólników lub akcjonariuszy. Zezwolenie na podjęcie działalności konkurencyjnej może być pełne lub ograniczone – czasowo, rodzajowo. Co do zasady zgoda powinna być udzielona przed podjęciem czynności o charakterze konkurencyjnym wobec działalności macierzystej spółki. Co do sankcji… W przepisach Kodeksu Spółek Handlowych nie zostały określone sankcje za naruszenie zakazu konkurencji . Wskazuje się, że takie działanie może powodować skutki na płaszczyźnie organizacyjnej (np.: odwołanie) bądź odszkodowawcze (zgodnie z art. 293 ksh, czy 483 ksh). W przypadku podjęcia działalności konkurencyjnej rada nadzorcza może zawiesić członka zarządu w pełnieniu przez niego funkcji. Takie zawieszenie ma charakter przejściowy, np.: celem zbadania charakteru podjętej przez członka zarządu działalności i ewentualnego zaistnienia przyczyn dla jego odwołania. Jeżeli zaś działalność konkurencyjna doprowadziła do wyrządzenia szkody spółce, wówczas możliwe jest pociągnięcie członka zarządu do odpowiedzialności na zasadzie art. 293 ksh. Należy tutaj wykazać związek przyczynowy między wystąpieniem szkody a działalnością konkurencyjną członka zarządu. Spółka może dochodzić też roszczeń z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia oraz zaprzestania zajmowania się działalnością konkurencyjną. Wprowadzenie zakazu konkurencji do kodeksu spółek handlowych zaznacza, iż w przypadku spółek najistotniejszymi pozostać muszą interesy i cele spółki, a nie partykularne interesy poszczególnych wspólników, czy członków zarządu. Nie da się bowiem wykluczyć działań mających na celu wyeliminowanie z rynku podmiotów konkurencyjnych. Najlepszym do tego narzędziem jest pozyskanie do współpracy członka konkurencyjnego podmiotu. Zapobiega temu właśnie zakaz konkurencji, z którego nie warto rezygnować formułując umowę spółki. |
| « poprzedni artykuł | następny artykuł » |
|---|
reklama
