Sposoby zawierania umów na aukcjach internetowych

Potwierdzeniem tego stanu rzeczy są wyniki przeprowadzonych ostatnio badań, według których wartość transakcji przeprowadzonych w 2006 r. za pośrednictwem najpopularniejszej polskiej platformy aukcyjnej Allegro miał wynieść 2,5 miliarda złotych. Codziennie na polskich platformach odbywa się cztery miliony aukcji. Dlatego też, zważywszy na dużą konkurencyjność cen oferowanych na aukcjach on - line, warto poznać mechanizmy ich działania, aby też świadomie przystępować do uczestnictwa w tym obrocie.

  Podstawowe pojęcia

Przechodząc do omówienia specyfiki umów zawieranych na aukcjach internetowych na początku należy wymienić poszczególnych uczestników obrotu on - line. Pierwszym z nich jest administrator platformy aukcyjnej, który co prawda nie jest stroną stosunku umownego zawieranego między uczestnikami aukcji, jednakże tworzony przez niego regulamin akceptowany przez uzyskujących dostęp do platformy ma ogromy wpływ w pierwszej kolejności na przebieg aukcji, a w dalszej na sposób zawarcia umowy. Kolejnym podmiotem jest organizator aukcji, a więc inaczej oferent, po drugiej zaś stronie występuje reflektant, czyli potencjalny kontrahent organizatora aukcji.

Takie rozróżnienie ról poszczególnych uczestników obrotu powoduje, iż na platformach aukcyjnych zawiązują się dwa specyficzne stosunki prawne. Pierwszy zawierany jest między administratorem platformy a jej uczestnikami, drugi zaś między umawiającymi się uczestnikami - organizatorem aukcji i reflektantem.

Podstawowa Umowa

Pierwsza wymieniona umowa nawiązuje się już przy uzyskiwaniu dostępu do aukcji on - line. Dokonuje się to poprzez zawarcie umowy z administratorem platformy aukcyjnej. Dochodzi do tego poprzez przystąpienie do umowy tego, który chce uczestniczyć w aukcji, czy to w roli organizatora, czy reflektanta. Musi on wypełnić znajdujący się na stronie internetowej formularz i zaakceptować regulamin uczestnictwa w platformie bądź też ogólne warunki umowy. Regulamin dostępny jest na wskazanej stronie WWW, jest to szczególny sposób doręczenia przewidziany w przepisach prawa i spełniony jest tym samym warunek udostępnienia regulaminu przed zawarciem umowy. Zakończeniem pomyślnej rejestracji jest przypisanie uczestnikowi dowolnie przezeń wybranego loginu oraz hasła, które dają mu możliwość uzyskania dostępu do wszystkich funkcji platformy.

  Po pierwsze - regulamin

Regulamin kształtuje stosunek prawny między administratorem platformy a jej uczestnikami. Administratorzy oferują uczestnikom aukcji nie tylko możliwość zawierania umów, ale też mogą oni komentować zawierane transakcje, co jest niezwykle pomocne dla innych uczestników, gdyż pomaga rozpoznać nierzetelnych kontrahentów. Istnieją też możliwości zabezpieczania transakcji poprzez pośredniczenie w nich osoby trzeciej, na której konto dokonywana jest wpłata, zaś kwota przelewana jest na rachunek sprzedawcy dopiero wówczas, gdy nabywca odbierze towar. W ostatnim czasie wprowadzanie tego rodzaju zabezpieczeń transakcji decyduje o dobrej opinii portalu i czyni go konkurencyjnym wobec innych istniejących na rynku.

Rodzaj umowy - zobowiązania i uprawnienia administratora

Administrator wobec organizatora aukcji, w zamian za udostępnienie aukcji, pobiera stosowane wynagrodzenie, które obejmuje opłatę za wystawienie ogłoszenia na aukcji i dodatkowo prowizję od wartości zawartych umów za pośrednictwem administrowanej przez niego platformy. Trudno jest zakwalifikować umowę o korzystanie z platformy aukcyjnej. Opisany charakter wynagrodzenia podpowiada, że w stosunku do organizatora aukcji jest to umowa agencyjna, w której to dominują elementy umowy o świadczenie usług. Z drugiej zaś strony, wobec potencjalnego nabywcy - reflektanta administrator portalu występuje w roli kuriera, który przekazuje nieodpłatnie informację organizatorowi aukcji - wystawiającemu towar - o akceptacji jego oferty.

  Rola administratora

Podkreślić trzeba, że administrator portalu nie występuje w stosunkach między uczestnikami aukcji. Jest on bowiem tylko organizatorem okoliczności, w których zawierana jest umowa. Regulamin ustalony przez niego normuje procedurę zawarcia umowy w ramach platformy, a także prawa i obowiązki stron po jej zawarciu.

  Wyłączenia i modyfikacje regulaminu?

Wobec tak ułożonego stosunku prawnego powstaje pytanie o to, jak dalece uczestnicy aukcji we wzajemnych stosunkach związani są regulaminem obowiązującym na platformie, który akceptują przy rejestracji na platformie.

Już system działania platformy wymusza konieczność przestrzegania regulaminu w zakresie sposobu zawierania umów, albowiem, aby skutecznie zaaprobować ofertę, czy nawet ją przedstawić konieczne jest postępowanie według procedur wskazanych przez administratora. Tutaj wyłączona jest swoboda kontraktowania uczestników obrotu.

Według prezentowanych poglądów przejętych z doktryny niemieckiej zawarcie umowy między administratorem a uczestnikiem jest formą zawarcia umowy na rzecz osoby trzeciej, którymi będą tu pozostali uczestnicy aukcji. Dlatego też przez samą rejestrację uczestnicy wyrażają wolę skorzystania z uprawnień i wyrażają zgodę na obciążenie ich obowiązkami wynikającymi z regulaminu platformy. Regulamin w ten sposób staje się elementem umowy pomiędzy uczestnikami aukcji. Podlega ocenie i kontroli, zwłaszcza dotyczy to obrotu konsumenckiego.

Do rozstrzygnięcia pozostaje problem, czy dopuszczalne są wyłączenia obowiązywania regulaminu, ewentualnie jego modyfikacje w stosunkach między kontrahentami. Często  bowiem w ogłoszeniach organizatorzy aukcji zamieszczają linki do strony, gdzie przedstawiają swoje warunki zawarcia umowy. O ile są one zgodne z regulaminem, to należy je uznać za wiążące. Akceptując regulamin uczestnicy aukcji rezygnują z własnych warunków umów, które byłyby sprzeczne z obowiązującym regulaminem. Warunki uzupełniające regulamin ogólny uznaje się za obowiązujące na zasadzie swobody układania stosunków umownych. Jeżeli w ogłoszeniu zostanie zawarte wskazanie o niewiążącej mocy przepisów regulaminowych, wówczas umowa zawarta w wyniku zaaprobowania takiej oferty nie dochodzi do skutku. Jak się zatem okazuje, ogólnego regulaminu platformy, na którym zamieszczane jest ogłoszenie, wyłączyć nie można.

  Zawieranie umów

Na platformach internetowych zazwyczaj proponowane są trzy drogi zawarcia transakcji.

Pierwszą z nich jest aukcja „tylko kup teraz". Ten, kto zamieszcza ogłoszenie określa z góry cenę. Nie ma tu elementu eliminacji niższych propozycji cenowych poprzez przedstawianie coraz wyższych. Klinknięcie opcji „kup teraz" powoduje, iż Oferta przestaje być dostępna dla innych uczestników. Zgodnie z poglądami w doktrynie, przy tego rodzaju aukcjach ogłoszenie stanowi ofertę - musi zawierać określenie przedmiotu i wysokość żądanej ceny. Czasami w ofertach mogą występować dodatkowe zastrzeżenia, na przykład: przed akceptacją oferty wymagany jest kontakt z oferentem. Jednakże wychodząc z ogólnej reguły już wcześniej omówionej, wiążący jest tutaj regulamin platformy, a zatem, umowa dochodzi do skutku w sposób tam wskazany, a więc poprzez „kliknięcie" opcji „ kup teraz". W przypadku zaś niedochowania przez kupującego dodatkowych warunków przedstawionych przez kupującego, to od jego woli zależy, czy uzna on ją za skuteczną. A zatem tutaj prym wiedzie swoboda kontraktowania.

Reasumując w opcji „kup teraz" do zawarcia umowy konieczne jest przedstawienie oferty i jej akceptacja przez uczestnika aukcji wyrażona w sposób przewidziany regulaminem platformy aukcyjnej.

Drugim sposobem zawarcia umowy jest aukcja. Tryb aukcyjny ma charakter eliminacyjny, to znaczy, że złożenie oferty korzystniejszej powoduje wygaśnięcie oferty mniej korzystnej. W klasycznej postaci aukcji to organizator dokonuje przybicia najkorzystniejszej oferty. W obrocie on - line system kontroluje tego rodzaju procesy i decyduje o udzieleniu przybicia. Aukcja on - line jest wygodniejsza niż ta w klasycznej postaci. Jej uczestnicy są w stanie obserwować je przebieg, tak, aby w odpowiednim czasie reagować poprzez podwyższanie proponowanej ceny. Poza tym istnieje też możliwość zaprogramowania uczestnictwa w aukcji, wówczas jest to elektronicznie sterowane, zaś kupujący może oznaczyć najwyższą cenę, jaką może zaoferować. Odmiennością aukcji internetowej jest brak obecności wszystkich jej uczestników w jednym miejscu, a także brak jednolitości miejsca zawierania umów oraz ustalanie warunków aukcji przez administratora platformy, a nie organizatora - wystawiającego towary. Zmiana oferty przez uczestników aukcji jest dopuszczalna tylko wtedy, gdy zastrzeżono to w jej treści. Dodatkowe komentarze na stronie, gdzie przebiega licytacja nie stanowią zmiany oferty, dlatego też należy zwracać uwagę głównie na treść ogłoszenia, nie zaś na dodatkowe informacje zawarte poza nim, gdyż nie wiążą one organizatora aukcji.

W standardowym trybie aukcyjnym oferta przestaje wiązać, gdy inny licytant złoży ofertę korzystniejszą, zaś w aukcji on - line oferty wiążą do zakończenia licytacji. Tutaj nie występuje klasyczne przybicie przez organizatora oferty najkorzystniejszej, następuje ono po upływie okresu wyznaczonego dla licytacji. Nadto dla organizatora zastrzeżona jest też możliwość uchylania ofert, gdy zajdą ku temu powody, np.: duża ilość negatywnych komentarzy na temat licytanta. Kiedy oferta zostaje usunięta, jej miejsce zajmuje oferta następna w kolejności, stąd też w omawianym przypadku oferty obowiązują przez cały czas trwania aukcji.

W aukcji on - line przybicie udzielane jest ofercie najwyższej, ale po upływie oznaczonego terminu  - wyświetlany jest login nabywcy na stronie i wówczas dochodzi do zawarcia umowy. Jeżeli dla zawarcia umowy konieczna jest szczególna forma, wtedy zarówno organizator aukcji oraz jej uczestnik mają prawo dochodzić zawarcia takie umowy. W przypadku zaś manipulowania ceną lub wywierania innego wpływu na wynik aukcji poprzez działania niezgodne z prawem i dobrymi obyczajami może dojść do unieważnienia umowy. Najczęściej takie sytuacje zachodzą wtedy, gdy sam wystawiający korzystając z innego konta, podbija cenę.

Istnieje jeszcze trzeci rodzaj aukcji on - line łączący w sobie dwie wcześniej omówione typy aukcji. Sprzedający najpierw określa cenę, którą chce uzyskać, zaś w braku dla niej akceptacji oznacza możliwość skorzystania z licytacji.

Reasumując w aukcji on - line proste kliknięcie wywołuje doniosłe skutki prawne w postaci zawarcia umowy.  Mam nadzieję, że poczynione wyżej uwagi pomogą w sprawnym, a zarazem świadomym poruszaniu się po internetowych platformach aukcyjnych. Uczulam wszystkich internatów na wnikliwe odczytywanie regulaminów, których treść jest niezwykle ważna przy zawieraniu jakichkolwiek transakcji.

Zbigniew Tomasz Popławski