Aktualności Spółka cywilna czy spółka jawna Spółka cywilna czy spółka jawna |
|
|
|
Do prowadzenia działalności gospodarczej czasami możemy potrzebować
wspólnika. Wspólna działalność gospodarcza najczęściej jest realizowana
w formie spółki cywilnej bądź też spółki jawnej. Poniżej zamieszczam
podstawowe informacje dotyczące tych spółek.
Do spółki cywilnej stosuje się przepisy kodeksu cywilnego. Natomiast do spółki jawnej stosuje się przepisy kodeksu spółek handlowych. Spółka cywilna jest umową zobowiązującą jej wspólników do działania w celu osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego. Spółka cywilna nie jest przedsiębiorcą. Przedsiębiorcami są wspólnicy spółki cywilnej. Spółka cywilna nie jest odrębnym podmiotem prawa cywilnego, mimo to posiada pewną podmiotowość na gruncie poszczególnych ustaw, regulujących prowadzenie działalności gospodarczej w tej formie prawnej. Spółka cywilna jest przeznaczona do prowadzenia małych, doraźnych, jednorazowych przedsięwzięć. Spółka jawna jest odrębnym podmiotem prawa. Spółka jawna może we własnym imieniu nabywać prawa, w tym własność nieruchomości i inne prawa rzeczowe, zaciągać zobowiązania, pozywać i być pozywana. Spółka jawna przeznaczona jest do prowadzenia działalności gospodarczej w większym rozmiarze. Jednymi z ważniejszych zagadnień dotyczących prowadzenia działalności gospodarczej w formie spółki cywilnej bądź spółki jawnej są prowadzenie spraw spółki i reprezentacja tych spółek przez wspólników oraz odpowiedzialność wspólników za zobowiązania spółki. Źle sporządzona Umowa  może spowodować, że działania jednego ze wspólników będą skutkowały odpowiedzialnością całej spółki cywilnej, czyli także wszystkich jej wspólników. Z drugiej strony osoba trzecia może bardzo łatwo zawrzeć umowę z osobą w rzeczywistości nieuprawnioną do reprezentacji spółki cywilnej. W spółce jawnej za to osoby mogące reprezentować spółkę są wpisywane w jawnym i ogólnie dostępnym rejestrze przedsiębiorców w Krajowym Rejestrze Sądowym. W ten sposób każda osoba trzecia, każdy kontrahent spółki jawnej wie, kto ma prawo reprezentować daną spółkę jawną.Chociaż w toku codziennej działalności spółki czynności z zakresu prowadzenia jej spraw i reprezentacji spółki przeplatają się i często są ściśle ze sobą funkcjonalnie powiązane, to jednak przepisy prawne precyzyjnie rozgraniczają te dwie sfery odrębnie je regulując. Prowadzenie spraw spółki to wszelkie działania podejmowane przez wspólników w stosunkach wewnętrznych spółki, związane z funkcjonowaniem spółki. Są to zatem wszelkie czynności odnoszące się do zarządzania działalnością i administrowania majątkiem spółki. Reprezentowanie spółki polega na podejmowaniu wszelkich działań w imieniu spółki (składania oświadczeń woli i dokonywania czynności prawnych) w stosunku do osób trzecich ze skutkiem dla spółki. Kwestie te są w różny sposób uregulowane w obu spółkach. Każdy wspólnik spółki cywilnej jest uprawniony i zobowiązany do prowadzenia spraw spółki. Uprawnienie to dotyczy spraw, które nie przekraczają zakresu zwykłych czynności spółki. Kwestię te jednak można uregulować inaczej. W umowie można zawrzeć szczegółowe postanowienia powierzające poszczególnym wspólnikom zakresy ich zadań i dziedziny spraw, którymi mają się zajmować. W razie braku takich postanowień, sprawy nie przekraczające zakresu zwykłych czynności spółki może i powinien prowadzić każdy ze wspólników, bez potrzeby odwoływania się do pozostałych. Jeśli jednak przed zakończeniem sprawy, choćby jeden z pozostałych wspólników sprzeciwi się jej prowadzeniu, potrzebna jest uchwała wspólników. Natomiast do spraw przekraczających zakres zwykłego zarządu konieczna jest uprzednia uchwała wspólników. W polskim prawie brak jest ustawowej definicji „zwykłych czynności” i „czynności przekraczających zwykły zarząd”. Dokonując oceny konkretnej czynności należy uwzględnić indywidualne okoliczności każdego wypadku. Bez uchwały można wykonać czynność nagłą, jeżeli jest to konieczne do uchronienia spółki przed niepowetowaną stratą. Z istoty spółki cywilnej wynika, że uchwały wspólników muszą zapadać jednogłośnie. Kodeks cywilny milczy na temat powierzania zarządu spółką osobom trzecim z wyłączeniem wszystkich wspólników. Dlatego z jednej strony można sądzić, że taka ewentualność jest dopuszczalna, że można powołać np. grupę zarządzającą przedsiębiorstwem spółki spoza grona wspólników, z drugiej jednak są silne argumenty przemawiające za tym, że spółka cywilna nie powinna być w normalnych warunkach zarządzana jedynie przez osoby z zewnątrz. W takim samym zakresie jak uprawnienie do prowadzenia spraw spółki, wspólnikowi przysługuje uprawnienie do jej reprezentacji. W zasadzie każdy wspólnik jest umocowany do reprezentowania spółki w takich granicach, w jakich jest uprawniony do prowadzenia jej spraw. Przez umieszczenie w umowie spółki odpowiednich postanowień, wspólnicy mogą w istotny sposób zmieniać organizację działalności spółki cywilnej, poprzez wyłączenie niektórych lub wszystkich wspólników od prowadzenia spraw spółki i jej reprezentowania, ograniczenie zakresu uprawnienia do prowadzenia spraw spółki i jej reprezentowania, rozszerzenie uprawnień reprezentacyjnych do prowadzenia spraw spółki wszystkich lub niektórych wspólników. Stwarza to możliwość zagwarantowania uprawnień decyzyjnych w stosunkach wewnętrznych i zewnętrznych, dla niektórych tylko wspólników. Prawdą jest, że w spółkach licznych lub prowadzących rozlegle interesy powierzenie prawa reprezentowania spółki wszystkim wspólnikom nie jest dobrym rozwiązaniem, ponieważ trudno jest upilnować - w razie czego - nielojalnych wspólników działających na szkodę pozostałych, np. przez zaciąganie nieuzasadnionych ekonomicznie zobowiązań. Jeśli więc wspólnicy chcą zmodyfikować kodeksową zasadę reprezentacji, mogą powierzyć reprezentację spółki jednemu wspólnikowi albo ustanowić reprezentację łączną dwóch, kilku lub nawet wszystkich wspólników. Jednocześnie ma sens określenie kwoty, powyżej której taka reprezentacja zbiorowa jest niezbędna, ponieważ nie warto fatygować wszystkich do czynności codziennych, czy bagatelnych. Można też określić rodzajowo czynności, do dokonania których potrzebna jest reprezentacja większej liczby wspólników niż jednego. W spółce jawnej każdy ze wspólników ma prawo ją reprezentować. Prawo do reprezentacji obejmuje prawo do wszelkich „czynności sądowych i pozasądowych spółki”. Wspólnik posiadający prawo reprezentacji spółki może więc zawierać i wypowiadać w jej imieniu umowy, nabywając na ich podstawie prawa i zaciągać zobowiązania, a także działać w imieniu spółki w postępowaniach administracyjnych i sądowych, składając w ich toku stosowne oświadczenia. Umocowanie wspólników do reprezentacji spółki wynika z ustawy, wskutek czego wspólnik spółki jawnej nie musi posiadać jakiegokolwiek pełnomocnictwa dla dokonywania czynności w imieniu i na rzecz spółki. Wystarczy, iż udowodni fakt bycia wspólnikiem poprzez okazanie aktualnego odpisu z rejestru przedsiębiorców dla spółki, z którego wynika, że jest on wspólnikiem spółki uprawnionym do jej reprezentacji. Wspólnicy uprawnieni do reprezentacji oraz sposób reprezentacji spółki jawnej są wskazane w dziale 2 rejestru KRS .Kwestie reprezentacji mogą być przez wspólników uregulowane inaczej, w szczególności prawo danego wspólnika do reprezentacji spółki można wyłączyć w umowie spółki, albo ograniczyć poprzez wymóg łącznej reprezentacji z innym wspólnikiem lub prokurentem spółki. Nie wpływa to jednak, tak jak w spółce cywilnej, na prawo wspólników spółki jawnej do jej reprezentowania w stosunkach z osobami trzecimi. W spółce jawnej bowiem, każdy wspólnik ma prawo reprezentować spółkę. Prawa do reprezentowania spółki jawnej przez jej wspólnika nie można ograniczyć ze skutkiem wobec osób trzecich. Także z ważnych powodów, wspólnik może zostać pozbawiony prawa reprezentacji spółki na mocy prawomocnego orzeczenia sądu. W spółce jawnej zasadniczo, każdy wspólnik ma prawo i obowiązek prowadzenia spraw spółki, jeżeli umowa spółki nie stanowi inaczej. Niedopuszczalnym jest jednak powierzenie prowadzenia spraw spółki osobom trzecim z wyłączeniem wszystkich wspólników. Dopuszczalnym jest natomiast wewnętrzny podział pomiędzy wspólnikami zadań z zakresu prowadzenia spraw spółki. O ile umowa spółki nie stanowi inaczej, wspólnik nie otrzymuje wynagrodzenia za prowadzenie spraw spółki, a jedynie zwrot poniesionych w związku z tym kosztów. Prawo prowadzenia spraw spółki może być wspólnikowi z ważnych powodów odebrane na mocy prawomocnego orzeczenia sądu. Z takich samych powodów wspólnik może żądać, aby sąd zwolnił go z obowiązku prowadzenia spraw spółki. Odrębną kwestią związaną z udziałem wspólnika w spółce jest odpowiedzialność wspólnika za zobowiązania przyjęte przez wspólników w ramach działalności spółki i ciążące na nich wszystkich. Zobowiązaniami spółki są wszelkie zobowiązania zaciągnięte przez jednego wspólnika, kilku lub wszystkich wspólników, jeżeli pozostają one w związku z działalnością spółki. Solidarna odpowiedzialność oznacza, że za zobowiązania spółki każdy wspólnik odpowiada zarówno wspólnym majątkiem spółki, jak i całym swoim majątkiem osobistym. Wspólnicy spółki cywilnej są za jej zobowiązania odpowiedzialni solidarnie, całym swoim majątkiem osobistym, razem ze spółką i pozostałymi wspólnikami. Zasada ta powoduje, że cały majątek wspólnika cały czas jest zagrożony niebezpieczeństwem egzekucji. Wierzyciel jako że odpowiedzialność wspólnika jest solidarna ze spółką i z innymi wspólnikami, ma całkowitą wolność w wyborze dłużnika przeciwko któremu skieruje egzekucję. Ma on prawo w dowolnym momencie, po nastąpieniu wymagalności roszczenia żądać świadczenia lub odszkodowania od wszystkich wspólników łącznie, od kilku z nich lub od każdego z osobna według własnego wyboru. Należy z tego ryzyka zdawać sobie sprawę wybierając spółkę cywilną jako formę prowadzenia swojej działalności. Wspólnik, który później przystąpił do istniejącej już spółki cywilnej, odpowiada tylko za te zobowiązania, które powstały w czasie, kiedy był wspólnikiem. Za zobowiązania spółki nie odpowiada także były wspólnik spółki cywilnej, z tym że dotyczy to zobowiązań spółki powstałych po jego wystąpieniu ze spółki. Oznacza to, iż były wspólnik spółki cywilnej odpowiada za te jej zobowiązania, które powstały w czasie gdy był on wspólnikiem spółki cywilnej, zaś nowy wspólnik spółki cywilnej nie odpowiada także za zobowiązania spółki powstałe przed jego wstąpieniem do spółki. Czyli wspólnik spółki cywilnej odpowiada tylko za te zobowiązania spółki, które powstały w czasie gdy był lub jest on wspólnikiem w tej spółce. Należy pamiętać, że wspólnicy w umowie nie mogą inaczej ukształtować zasad swojej odpowiedzialności za zobowiązania spółki, ich solidarna odpowiedzialność stanowi przeto nieodłączną cechę spółki cywilnej. Wspólnicy spółki jawnej mimo, że również odpowiadają solidarnie za zobowiązania spółki razem ze spółka i z innymi wspólnikami, to jest to jednak tzw. odpowiedzialność subsydiarna. Zasadą wynikającą z treści art. 22 § 2 kodeksu spółek handlowych jest, że wspólnik spółki jawnej odpowiada za zobowiązania spółki bez ograniczenia, całym swoim majątkiem solidarnie z pozostałymi wspólnikami oraz ze spółką. Przy czym za zobowiązania te odpowiada również wspólnik, który przystąpił do już istniejącej spółki i bez znaczenia pozostaje w tym momencie fakt, że powstały one przed jego przystąpieniem. Jest to odpowiedzialność osobista wspólnika całym majątkiem i do pełnej wysokości zaciągniętych zobowiązań. Ważne jest również to, że kto zawiera umowę spółki jawnej z przedsiębiorcą jednoosobowym, który wniósł do spółki przedsiębiorstwo, odpowiada także za zobowiązania powstałe przy prowadzeniu tego przedsiębiorstwa przed dniem utworzenia spółki jawnej. Należy podkreślić, że za sprawą art. 31 kodeksu spółek handlowych odpowiedzialność wspólnika spółki jawnej ma charakter subsydiarny, a nie pierwotny. Oznacza to, że wspólnik spółki jawnej może dopiero wtedy odpowiadać za zobowiązania spółki jawnej, gdy wierzyciel nie uzyska zaspokojenia swoich roszczeń z majątku spółki jawnej. Innymi słowy wierzyciel spółki będzie mógł prowadzić egzekucję z majątku wspólnika dopiero wówczas, gdy Egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna lub gdy jest oczywiste, że egzekucja ta będzie bezskuteczna. Sąd nada wtedy tytułowi egzekucyjnemu wydanemu przeciwko spółce klauzulę wykonalności także przeciwko wspólnikowi. Zasada subsydiarnej odpowiedzialności wspólnika nie stanowi przeszkody dla wierzyciela spółki do wniesienia powództwa przeciwko wspólnikowi zanim jeszcze egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna. Subsydiarna odpowiedzialność wspólnika nie dotyczy jedynie tych zobowiązań spółki, które powstały przed jej wpisem do rejestru, tj. powstałych w okresie między zawarciem umowy, a zarejestrowaniem spółki. Prowadzenie działalności gospodarczej w formie spółki jawnej, w związku odpowiedzialnością subsydiarną jest dużo bezpieczniejsze. Wspólnik spółki jawnej nie odpowiada bowiem bezpośrednio swoim majątkiem osobistym za zobowiązania spółki jawnej względem jej wierzycieli. Warto również wskazać, że spółka jawna jest odrębnym podmiotem, który posiada swój majątek. Spółka cywilna swojego majątku nie posiada. Rzeczy wniesione przez wspólników spółki cywilnej do spółki stanowią współwłasność wspólników tej spółki cywilnej. Zawiązanie spółki cywilnej prowadzi do powstania między wspólnikami współwłasności łącznej. Obejmuje ona zarówno wniesione wkłady, jak i wszelkie inne mienie nabyte w toku działania spółki. Tak utworzony majątek jest własnością wszystkich wspólników, a nie spółki, która nie ma przecież podmiotowości prawnej. Jednocześnie owa wspólność jest majątkiem odrębnym, niewchodzącym w skład majątków poszczególnych wspólników. Dlatego każdy z nich ma prawo do bezułamkowego udziału w majątku spółki. W konsekwencji tego żaden nie może bez zgody pozostałych rozporządzać udziałem we wspólnym majątku ani udziałem w poszczególnych składnikach tego majątku. Co więcej, w czasie trwania spółki wspólnikowi nie wolno domagać się podziału wspólnego majątku. Również wierzyciel osobisty wspólnika nie ma prawa żądać zaspokojenia z jego udziału we wspólnym majątku wspólników ani z udziału w poszczególnych składnikach tego majątku. Powyższe informacje powinny Państwu ułatwić świadomy wybór pomiędzy spółką cywilną a spółką jawną jako formą prowadzenia działalności gospodarczej. Oczywiście trzeba wiedzieć, że informacje te nie wyczerpują katalogu wszystkich istotnych kwestii dotyczących wyboru pomiędzy spółką cywilną a spółką jawną. Za spółką cywilną przemawia łatwość jej zawiązywania i likwidacji, niewielki formalizm i nieduże koszty związane z wpisywaniem spółki do ewidencji działalności gospodarczej. Przeciw takiej formie prowadzenia działalności gospodarczej przemawia ponoszenie przez wspólników osobistej, solidarnej odpowiedzialności za wszystkie zobowiązania spółki oraz niemożność prowadzenia działalności w większym rozmiarze. Spółka cywilna, która osiągnie w ciągu dwóch kolejnych lat obroty stanowiące równowartość 800 tys. euro powinna być przekształcona w spółkę jawną). |
| « poprzedni artykuł | następny artykuł » |
|---|
reklama
