Publiczny dozwolony użytek w prawie autorskim

Dozwolony użytek (ang. fair use) polega na ograniczeniu monopolu właściciela praw autorskich polegające na zezwoleniu na korzystanie bez konieczności uzyskiwania jego zgody już rozpowszechnionego utworu pod ściśle określonymi warunkami i w ściśle określonych sytuacjach.

Zasady dozwolonego użytku utworów objętych prawem autorskim są w Polsce określone przez ustawę o prawie autorskim i prawach pokrewnych w artykułach od 23 do 35 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych z 4 lutego 1994 roku.

Dozwolony użytek publiczny reguluje art. 25 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych z 4 lutego 1994 roku, który stanowi, że:

1. Wolno rozpowszechniać w celach informacyjnych w prasie, radiu i telewizji:

1)      już rozpowszechnione :

• sprawozdania o aktualnych wydarzeniach,
• aktualne artykuły na tematy polityczne, gospodarcze lub religijne, chyba że zostało wyraźnie zastrzeżone, że ich dalsze rozpowszechnianie jest zabronione,
• aktualne wypowiedzi i fotografie reporterskie,

2)      krótkie wyciągi ze sprawozdań i artykułów, o których mowa w pkt 1 lit. a) i b),

3)      przeglądy publikacji i utworów rozpowszechnionych,

4)      mowy wygłoszone na publicznych zebraniach i rozprawach; nie upoważnia to jednak do publikacji zbiorów mów jednej osoby,

5)       krótkie streszczenia rozpowszechnionych utworów.

2. Za korzystanie z utworów, których mowa w ust. 1 pkt 1 lit. b) i c), twórcy przysługuje prawo do wynagrodzenia.

3. Rozpowszechnianie utworów na podstawie ust. 1 jest dozwolone zarówno w oryginale, jak i w tłumaczeniu. 4. Przepisy ust. 1-3 stosuje się odpowiednio do publicznego udostępniania utworów taki sposób, aby każdy mógł mieć do nich dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym, z tym że jeżeli wypłata wynagrodzenia, o którym mowa w ust. 2, nie nastąpiła na podstawie umowy z uprawnionym, wynagrodzenie jest wypłacane za pośrednictwem właściwej organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi.    

Podstawowym więc warunkiem dozwolonego użytku publicznego jest to, że utwór powinien być wcześniej rozpowszechniony, aby nie naruszać podstawowego z autorskich praw osobistych, jakim jest prawo do publikacji.

Pozostałe warunki skorzystania ze zwolnienia od obowiązku uzyskiwania od twórcy zgody na rozpowszechnianie jego utworu są następujące:

• Dozwolony użytek jest możliwy tylko w celach informacyjnych, zgodnie z zasadą ochrony swobody przepływu informacji o bieżących wydarzeniach poprzez środki masowego przekazu;
• Rozpowszechniać można jedynie ściśle określone utwory, jeśli zaś chodzi o artykuły, o ściśle oznaczonej tematyce: polityczne, gospodarcze lub religijne;
• Twórcom artykułu przysługuje za ich rozpowszechnienie prawo do wynagrodzenia, którego dochodzić także może w jego imieniu organizacja zbiorowego zarządzania prawami autorskimi;
• Rozpowszechniane sprawozdania, artykuły, wypowiedzi czy fotografie reporterskie muszą być aktualne.