Przekształcenie spółdzielni pracy w spółkę z o.o.

Czy istnieje możliwość oraz jakie są skutki prawne przekształcenia spółdzielni pracy w spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością lub wniesienia przedsiębiorstwa spółdzielni pracy do spółki z ograniczoną odpowiedzialnością?

Wprowadzenie

Z przepisów ogólnych ustawy z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze. (tekst jednolity: Dz. U. 2003 r. Nr 188 poz. 1848 ze zm.) – dalej Prawo spółdzielcze - wynika zasada, że zasadniczym celem spółdzielni jest prowadzenie działalności gospodarczej i zaspokojenie w ten sposób potrzeb jej członków (art. 1 Prawa spółdzielczego). Majątek spółdzielni w sensie ekonomicznym należy do prywatnej formy własności (art. 3 Prawa spółdzielczego). Cechą istotną zrzeszenia będącego spółdzielnią jest samorządność, a więc możność decydowania o swoich sprawach w granicach określonych przez prawo i zarządzania tymi sprawami w sposób demokratyczny, dający wszystkim członkom faktyczną możność udziału w nim, przy zachowaniu pełnej równości dla każdego (art. 36-38 Prawa spółdzielczego). Spółdzielnia prowadzi działalność gospodarczą na zasadach rachunku ekonomicznego przy zapewnieniu korzyści członkom (art. 67 Prawa spółdzielczego). W art. 181 Prawa spółdzielczego wskazana została normatywna cecha spółdzielni pracy, jaką jest prowadzenie działalności gospodarczej w formie wspólnego przedsiębiorstwa w oparciu o osobistą pracę członków.

Ustawowy zwrot „przedsiębiorstwo” oznacza rodzaj działalności gospodarczej (np. produkcję dóbr, handel, usługi), którą spółdzielnia prowadzi, ale także zespół środków majątkowych służących do prowadzenia działalności gospodarczej spółdzielni.

Regulacja spółki z ograniczoną odpowiedzialnością zawarta jest w przepisach art. 151-300 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz.U.2000.94.1037 ze zm.) – dalej k.s.h.. Spółka z o.o. stanowi formę współdziałania gospodarczego, która daje możliwość uczestnictwa w obrocie gospodarczym niewielu nawet wspólnikom i nie wymaga większych kapitałów i skomplikowanego aparatu organizacyjno-prawnego. Spółka kapitałowa jaką jest spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, wyposażona w osobowość prawną, za zaciągnięte zobowiązania odpowiada całym swoim majątkiem. Wspólnicy tej spółki nie odpowiadają za jej zobowiązania. Nazwa „spółka z ograniczoną odpowiedzialnością” unaocznia odmienność tej spółki od handlowych spółek osobowych. Spółki osobowe opierają się na nieograniczonej odpowiedzialności wspólników, natomiast spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, jako spółka kapitałowa, odpowiada w sposób nieograniczony majątkiem spółki, a nie wspólników. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością może być utworzona w każdym celu niezakazanym przez prawo, a nie tylko w celu prowadzenia działalności gospodarczej o określonym profilu. Z reguły jednakże utworzenie spółki z o.o. służy prowadzeniu działalności gospodarczej, do czego niezbędne są środki majątkowe. Pierwotny majątek spółki tworzą wspólnicy poprzez wniesione wkłady na pokrycie kapitału zakładowego. Przez wkład rozumie się sumę pieniężną (wkłady pieniężne) lub określone wartości rzeczowe (aporty) wnoszone do spółki. Wkłady zgromadzone na kapitale zakładowym spółki stanowią bazę działalności spółki w pierwszym okresie jej funkcjonowania. Wspólnicy określając w umowie spółki wysokość kapitału zakładowego deklarują w umowie rodzaj oraz wartość wkładów, jakie mają wnieść do spółki, a następnie dzielą ten kapitał na udziały. W zamian za wkłady otrzymują udziały w kapitale zakładowym. Kapitał zakładowy musi zostać zebrany przed powstaniem spółki. Oznacza to, że w chwili zgłoszenia spółki do rejestru wkłady powinny być już wniesione, gdyż w przeciwnym razie spółka nie zostanie zarejestrowana. Wkład niepieniężny jest, obok wkładu gotówkowego, alternatywną formą pokrycia kapitału zakładowego. Wkładem niepieniężnym może być wszystko, co nie będąc pieniądzem, wykazuje tzw. zdolność aportową. I tak, dane dobro majątkowe, ma zdolność aportową gdy: wykazuje tzw. zdolność bilansową co oznacza, że można dokonać jego wyceny i umieścić je w bilansie; jest zbywalne co oznacza, że można go prawnie przekazać spółce, a co więcej spółka może nim dalej rozporządzać; jest przydatne dla spółki. Dobrami majątkowymi, które spełniają powyższe kryteria są głównie następujące prawa majątkowe: prawa rzeczowe, takie jak własność rzeczy ruchomych i nieruchomości, użytkowanie wieczyste; prawa obligacyjne, czyli wierzytelności wspólnika; papiery wartościowe takie jak akcje czy obligacje; prawa na dobrach niematerialnych, czyli znaki towarowe, prawa autorskie, prawa do wynalazków. Przedmiotem czynności prawnej wniesienia aportu do spółki z ograniczoną odpowiedzialnością może być także przedsiębiorstwo, które w prawie polskim jest samodzielnym przedmiotem obrotu. Polski ustawodawca przyjął tzw. ekonomiczną koncepcję przedsiębiorstwa jako kompleksu majątkowego przeznaczonego do realizacji określonych zadań gospodarczych.

Przedsiębiorstwo to zespół materialnych i niematerialnych składników, wymienionych w szczególności w art. 551 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny – dalej k.c., którymi są wszystkie dobra podlegające ochronie prawnej zarówno przez przepisy kodeksu cywilnego, jak i przepisy szczególne, a więc o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, ochronie obrotu gospodarczego, wynalazczości, prawie autorskim, znakach towarowych, patentach itp.. Spośród składników niematerialnych pierwszoplanowe znaczenie ma klientela i ustalona renoma przedsiębiorstwa, czyli dobre imię (firmy), bez których nie mogłoby ono prawidłowo funkcjonować (tzw. goodwill); przykładowo można wskazać na zdolność kredytową, będącą nie tylko funkcją jego materialnej kondycji, ale solidności, uczciwości i etyki kupieckiej; do składników przedsiębiorstwa należy też suma doświadczeń zawodowych, posiadanych zdobyczy myśli technicznej i organizacyjnej, czyli to, co określa się nazwą know-how. Zgodnie z art. 552 k.c., czynność prawna mająca za przedmiot przedsiębiorstwo obejmuje wszystko, co wchodzi w jego skład, chyba że co innego wynika z treści czynności prawnej albo z przepisów szczególnych.

Zawarte powyżej rozważania co do istoty spółdzielni, w szczególności spółdzielni pracy, oraz charakterystycznych cech spółki z ograniczoną odpowiedzialności, w tym określenia tego, co może stanowić przedmiot wkładu wspólników na kapitał zakładowy spółki z o.o., posłużą w dalszej części opinii do wskazania możliwości przekształcenia spółdzielni pracy w spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością.