Aktualności Odpowiedzialność karnoskarbowa osób zajmujących si... Odpowiedzialność karnoskarbowa osób zajmujących się sprawami gospodarczymi |
|
|
Odpowiedzialność za przestępstwa i wykroczenia skarbowe opiera się na
zasadzie, zgodnie z którą podmiotem zdolnym do popełnienia przestępstwa
i ponoszenia odpowiedzialności karnoskarbowej może być tylko osoba
fizyczna. Występują przypadki, gdzie określona norma co prawda nakazuje
konkretne zachowanie osobie prawnej, jednakże w kodeksie karnym
skarbowym, w przypadku naruszenia takiej normy odpowiedzialność
poniesie mimo wszystko Osoba fizyczna .
Na początek przykład… Zgodnie z art. 56 kks podatnik, który składając organowi podatkowemu deklarację lub oświadczenie, podaje nieprawdę lub zataja prawdę albo nie dopełnia obowiązku zawiadomienia o zmianie objętych nimi danych, przez co naraża podatek na uszczuplenie podlega karze grzywny albo karze pozbawienia wolności, albo obu tym karom łącznie. Otóż adresatem obowiązku podania prawdziwych danych jest podatnik – podatnikiem zaś może być spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. Podmiot ten jednak na gruncie kodeksu karnego skarbowego nie poniesie odpowiedzialności, jeśli uchybi temu obowiązkowi. Odpowiedzialna będzie osoba fizyczna. Powstaje zatem pytanie, kto? Rozwiązanie… Kluczem dla rozstrzygnięcia problemu jest przepis art. 9 § 3 kodeksu karnego skarbowego, który wskazuje, że za przestępstwa skarbowe lub wykroczenia skarbowe odpowiada, jak sprawca, także ten, kto na podstawie przepisu prawa, decyzji właściwego organu, umowy lub faktycznego wykonywania zajmuje się sprawami gospodarczymi, w szczególności finansowymi, osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, której odrębne przepisy przyznają zdolność prawną. Zdaję sobie, że przepis jest bardzo zawiły, a zagadnienie ważkie, stąd też postaram się go omówić odnosząc się do każdego istotnego elementu przepisu. Przesłanki odpowiedzialności „osoby zajmującej się sprawami gospodarczymi…” Omawiany przepis statuuje odpowiedzialność za przestępstwa i wykroczenia skarbowe „jak za sprawstwo”, czyli jak się okazuje konsekwencje zajmowania się sprawami gospodarczymi mogą być daleko idące. Aby można było przypisać osobie odpowiedzialność - na podstawie art. 9 § 3 kodeksu karnego skarbowego muszą zaistnieć następujące przesłanki, a mianowicie: • osoba ta musi zajmować się sprawami gospodarczymi innego podmiotu, • podmiotem tym musi być osoba fizyczna, Osoba prawna albo jednostka organizacyjna niemająca co prawda osobowości prawnej, ale której odrębne przepisy przyznają zdolność prawną..• zajmowanie się sprawami tego podmiotu ma wynikać z przepisu prawa, decyzji właściwego organu, umowy lub faktycznego wykonywania. Mały słowniczek dla zrozumienia istoty art. 9 § 3 kks Zacznijmy od tego, co oznacza zajmowanie się sprawami gospodarczymi podmiotu. Kodeks karny skarbowy nie definiuje pojęcia „spraw gospodarczych”. Co do zasady są to wszystkie czynności faktyczne i prawne, podejmowane w związku z działalnością tej jednostki, a dotyczące jego działalności w obrocie gospodarczym, czyli np.: podpisywanie kontraktów, prowadzenie księgowości, obciążanie majątku, zawieranie ugód, itd. Podkreślam jednak, że nie oznacza to wcale, że osoba ta ma samodzielnie prowadzić działalność gospodarcza przedsiębiorcy –wystarczającym jest zajmowanie się nawet jedną dziedzina działalności.Wystarczy, że osoba ta akurat w tym dziale ma pewną swobodę w podejmowaniu decyzji i ich realizacji. Odpowiedzialnymi z art. 9 § 3 kodeksu karnego skarbowego na pewno nie będą tzw. „zwykli pracownicy”, jeśli nawet uchybili swojemu obowiązkowi. Konsekwencje ich czynności wpisane są w ryzyko przedsiębiorcy – czy też osoby zarządzającej osobą prawną. Czasami jednak nie można wykluczyć i tego, że to pracownik będzie odpowiedzialny na podstawie art. 9 § 3 kodeksu karnego skarbowego. Podporządkowanie w stosunku pracy nie wyłącza bowiem automatycznie samodzielności pracownika. Czasami bowiem pracodawca może w rzeczywistości nie ingerować w wykonywaną przez pracownika pracę, ponieważ ten oprócz czynności technicznych jest uprawniony do podejmowania decyzji. Oczywiście w tym przypadku niezwykle trudno wykazać winę takiego pracownika i jego niezależność, tak, aby wskazać na jego odpowiedzialność karnoskarbową. Osoba, która faktycznie wykonuje obowiązki obciążające płatnika, musi przede wszystkim mieć umocowanie płatnika do ich wykonywania, a także umiejętności w tym zakresie Charakter prowadzenia spraw gospodarczych będą miały niewątpliwie czynności doradztwa podatkowego, w tym prowadzenie ksiąg rachunkowych. Potwierdził to też Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 22 lutego 2006 r.(III KK 213/2005) stwierdzając, że sprawcą przestępstwa, odpowiadającym w oparciu o treść art. 9 § 3 kks, może być między innymi doradca podatkowy, albowiem prowadzenie ksiąg rachunkowych przez doradcę podatkowego na podstawie umowy wyczerpuje znamię zajmowania się sprawami gospodarczymi. Osoba fizyczna, osoba prawna… - kolejne pojęcia Ciekawa jest, zwłaszcza w kontekście jednego z ostatnich orzeczeń Sądu Najwyższego wydanych na kanwie omawianego przepisu, kwestia, związana z określeniem podmiotu, który może wskazywać na osobę, która zajmowała się sprawami gospodarczymi w jego imieniu. Otóż może to uczynić jedynie osoba fizyczna, osoba prawna albo jednostka organizacyjna niemająca co prawda osobowości prawnej, ale której odrębne przepisy przyznają zdolność prawną. A jak to jest z odpowiedzialnością spółki cywilnej? Bardzo interesująco przedstawia się pozycja spółki cywilnej na gruncie przepisów prawa karnoskarbowego. Na przykład za dopuszczenie do powstania nierzetelności w dokumentacji podatkowej odpowiada sama spółka cywilna jako podatnik tego podatku. Z tego względu może być na nią nałożone dodatkowe zobowiązanie podatkowe. Za zachowanie to bezpośrednio nie odpowiadają wspólnicy. Opisane zachowanie może wypełniać znamiona czynu opisanego w art. 54 i art. 56 kks i może zostać popełnione tylko i wyłącznie przez podatnika, którym w tym wypadku jest spółka cywilna. Spółka cywilna jako podatnik nie może być jednak sprawcą przestępstwa skarbowego, ani wykroczenia. Mogą je wyłącznie popełnić osoby fizyczne. Wspólnicy spółki cywilnej mogą odpowiadać ewentualnie na podstawie art. 9 § 3 kodeksu karnego skarbowego. Sąd Najwyższy zaś stwierdzając, że spółka cywilna jest co prawda jednostką organizacyjną niemającą osobowości prawnej, ale nie posiada zdolności prawnej w rozumieniu prawa cywilnego, stąd też doszedł do wniosku, że nie należy ona do wymienionych kategorii podmiotów wymienionych w art. 9 § 3 kodeksu karnego skarbowego. Dlatego też wspólnicy spółki cywilnej nie mogą uchylić się od odpowiedzialności wskazując na osobę, która zajmuje się w spółce sprawami gospodarczymi. Znowu skomplikowana łamigłówka Konstrukcja art. 9 § 3 kodeksu karnego skarbowego jest bardzo złożona. Sąd skazując na tej podstawie powołuje wskazany przepis, a także przepis określający popełnione przestępstwo czy wykroczenie. Należy też pamiętać, że odpowiedzialność osoby trzeciej zajmującej się sprawami gospodarczymi nie wyłącza odpowiedzialności osoby fizycznej, której sprawami ten podmiot się zajmował (to np.: w przypadku osoby prowadzącej działalność gospodarczą na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej). W tej sytuacji odpowiadać może zarówno płatnik, jak i osoba zajmująca się sprawami gospodarczymi. Inna jest sytuacja, gdy płatnikiem jest osoba prawna, czy jednostka organizacyjna i ta zleca prowadzenie spraw gospodarczych. Wtedy odpowiedzialności nie poniesie ten podmiot prawa, ale osoba fizyczna zajmująca się sprawami gospodarczymi. Mogą to być członkowie zarządu spółki, o czym będzie mowa w dalszej części artykułu. Kiedy przepis prawa, kiedy decyzja, a kiedy faktyczne wykonywanie…. Najbardziej problematyczna w praktyce jest trzecia z przesłanek, a mianowicie, w myśl przepisu zajmowanie się sprawami gospodarczymi osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej może wynikać wprost z przepisu prawa albo z decyzji właściwego organu czy też z umowy oraz nawet z faktycznego wykonywania czynności składających się na zajmowanie się sprawami gospodarczymi innego podmiotu. Może to wynikać na przykład z przepisów: ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych, ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych, ustawy z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach, ustawy z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze. Sprawami gospodarczymi innego podmiotu zajmują się m.in. wspólnik w spółce, likwidator spółki, członek zarządu spółki, członek rady nadzorczej spółki, dyrektor przedsiębiorstwa państwowego, członek zarządu fundacji, członek zarządu spółdzielni itp. W jednym z wyroków Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że „skoro zarząd spółki prowadzi sprawy tej spółki, a pracami zarządu kieruje jego prezes, to jeżeli nie powierzono spraw spółki jako płatnika podatku od wynagrodzeń osób fizycznych (zaliczek na ten podatek) innemu z członków zarządu albo kierownikowi innej komórki organizacyjnej tej firmy, prezes zarządu spółki jest tą osobą, która zajmuje się jej sprawami gospodarczymi w poważnym zakresie, jeżeli nie dojdzie do wskazania, stosownie do art. 31 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa innej jeszcze osoby odpowiedzialnej za czynności spółki jako płatnika podatku. W myśl zaś tego przepisu osoby prawne oraz jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, będące płatnikami lub inkasentami, są obowiązane wyznaczyć osoby, do których obowiązków należy obliczanie i pobieranie podatków oraz terminowe wpłacanie organowi podatkowemu pobranych kwot, a także zgłosić właściwemu miejscowo organowi podatkowemu imiona, nazwiska i adresy tych osób. Zgłoszenia należy dokonać w terminie wyznaczonym do dokonania pierwszej wpłaty, a w razie zmiany osoby wyznaczonej - w terminie 14 dni od dnia, w którym wyznaczono inną osobę. Tym samym należy uznać, że Sąd Najwyższy przyjął swoiste domniemanie. Jeśli formalnie nie została wyznaczona osoba do dokonywania konkretnych czynności, to osoby zajmujące się sprawami gospodarczymi spółki z racji zasiadania we władzach zarządczych spółki muszą ponieść odpowiedzialność karnoskarbową. Co zaś do osób zajmujących się sprawami gospodarczymi innego podmiotu na podstawie decyzji organu to na pewno należy tu wskazać kuratora osoby. Na podstawie umowy sprawami gospodarczymi innych podmiotów zajmują się m.in. pełnomocnik, doradca podatkowy czy radca prawny. Reasumując zasady odpowiedzialności karnoskarbowej co do zasady są zbieżne z zasadami odpowiedzialności za przestępstwa pospolite. Występują jednak różnice. Jedną z nich jest właśnie odpowiedzialność osób zajmujących się sprawami gospodarczymi. Warto zapamiętać przesłanki tej odpowiedzialności, aby, zwłaszcza w przypadku korzystania z fachowych usług, wiedzieć, jak zapewnić sobie możliwość uchylenia się od tej odpowiedzialności karnej. |
| « poprzedni artykuł | następny artykuł » |
|---|
reklama
