Odpowiedzialność członków zarządu spółki z o.o. za zobowiązania spółki

Ponieważ jest to wyjątkowa konstrukcja, nie tylko na tle pozostałych spółek handlowych, ale także na tle innych europejskich porządków prawnych, rozstrzygnięcie kwestii charakteru tej odpowiedzialności jest decydującym dla ustalenia przesłanek i warunków odpowiedzialności członka zarządu.

Prawny charakter odpowiedzialności członków zarządu za zobowiązania spółki

Jeśli chodzi o charakter odpowiedzialności członków zarządu do niedawna zarówno w orzecznictwie, jak i w doktrynie istniały rozbieżności co do jego określania. Według jednego odpowiedzialność członków zarządu ma charakter odszkodowawczy, przy czym chodzi o szkodę, którą wierzyciel spółki poniósł na skutek tego, że z winy zarządu nie doszło we właściwym czasie do otwarcia postępowania upadłościowego, albo też o szkodę, jaką wierzyciel poniósł w związku z nieznajomością sytuacji majątkowej. Dla usprawiedliwienia odszkodowawczego charakteru odpowiedzialności z art. 299 ksh. odwoływano się także do okoliczności wyłączających odpowiedzialność, wśród których równorzędną rolę spełnia przesłanka braku szkody po stronie wierzyciela, jak i braku winy członka zarządu w kontekście wykonania obowiązku zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości

Zajmujący odmienne stanowisko przyjmują, że odpowiedzialność członków zarządu na podstawie art. 299 ksh ma charakter gwarancyjny, co oznacza, że do jej powstania nie jest konieczne zaistnienie szkody. I to stanowisko przyjął Sąd Najwyższy w przełomowym wyroku z dn. 18 kwietnia 2007 r. (V CSK 55/07), gdzie uznał, że odpowiedzialność członków zarządu za zobowiązania spółki z ograniczoną odpowiedzialnością ma charakter gwarancyjny, przy czym chodzi o odpowiedzialność gwarancyjną zbliżoną do poręczenia.

Najważniejsze argumenty, które miały przemawiać za taką tezą to:

• kategoryczne brzmienie art. 299 ksh., w którym nie wspomina się o szkodzie, a odpowiedzialność członków zarządu za zobowiązania spółki sprowadza się do jednej okoliczności, którą musi wykazać wierzyciel, a mianowicie, że Egzekucja przeciwko spółce okazała się bezskuteczna,
• pojawienie się pojęcia szkody dopiero w § 2 tego artykułu, jako negatywnej przesłanki wyłączającej odpowiedzialność, którą musi wykazać członek zarządu, jeżeli chce się uchylić od odpowiedzialności, a jeśli nie podejmie obrony albo okaże się ona nieskuteczna, może odpowiadać za zobowiązania spółki, pomimo iż wierzyciel nie poniósł żadnej szkody,
• subsydiarny charakter odpowiedzialności.

Sąd Najwyższy zauważył też, że przy przyjęciu koncepcji odszkodowawczej z art. 299 § 1 ksh wierzyciel miałby obowiązek udowodnienia zdarzenia sprawczego (bezskuteczność egzekucji prowadzonej przeciwko spółce), wykazania szkody i jej wysokości oraz związku przyczynowego między tymi zdarzeniami, gdy tym czasem ustawodawca wskazuje jedynie na konieczność wykazania bezskuteczności egzekucji wobec majątku spółki z o.o. Odpowiedzialność członków zarządu jest swoistą gwarancją zabezpieczenia określonego rezultatu, który zależy od spełnienia przez dłużnika świadczenia na rzecz beneficjenta gwarancji. Odpowiedzialność gwarancyjna członków zarządu wynika zaś nie z umowy, ale z ustawy. Zaznaczono też, że członkowie zarządu spółki mogą podnosić wszystkie zarzuty przysługujące spółce. Konsekwencją przyjęcia gwarancyjnego charakteru odpowiedzialności członków zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością jest dziesięcioletni termin przedawnienia roszczeń. Początek jego biegu wyznacza moment, w którym wierzyciel uzyskał pewność, że nie uzyska zaspokojenia od spółki.