Niekonstytucyjność zmienionego przepisu art. 116 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych

Ustawą z dnia 24.08.2007 r. o zmianie ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2007 r., Nr 176, Poz.1241 i 1242) wprowadzono m. in. zmianę art. 116 ustawy. W niniejszej opinii chciałbym zwrócić uwagę na kwestie konstytucyjności tego przepisu.  

Znowelizowane brzmienie tego przepisu jest następujące:  

Art. 116
1. W razie uchylenia orzeczenia, o którym mowa w art. 111 pkt 11 i 13-15 lub art. 112 ust. 1 pkt 1, albo uchylenia lub stwierdzenia nie­ważności decyzji o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej lub wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej dokonanego przez organ wojskowy, ulegają uchyleniu skutki tego orzeczenia lub decyzji, jakie wynikły dla żołnierza zawodowego z tego tytułu.
2. W przypadkach, o których mowa w ust. 1, data zwolnienia z zawodowej służby wojskowej nie ulega zmianie, przy czym uznaje się, że zwolnienie żołnierza zawodowego nastąpiło w drodze wypowiedzenia stosunku służbo­wego zawodowej służby wojskowej dokona­nego przez właściwy organ.
3. Żołnierzowi zawodowemu, o którym mowa w ust. 1, przysługuje od Skarbu Państwa odszkodowanie w wysokości sześciokrotności kwoty uposażenia zasadniczego, wraz z do­datkami o charakterze stałym, należnego na ostatnio zajmowanym stanowisku służbowym, z uwzględnieniem powstałych zmian mających wpływ na prawo do uposażenia lub jego wysokość, a w przypadku gdy stanowisko służbowe, które żołnierz zawodowy zajmował przed zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej, nie istnieje, według stawek na porównywalnym pod względem stopnia etatowego i grupy uposażenia stanowisku służbowym, obowiązujących w dniu uprawo­mocnienia się orzeczenia lub decyzji wy­mienionych w ust. 1.

W mojej ocenie uchwalone brzmienie przepisu art. 116 ustawy pragmatycznej narusza podstawowe, konstytucyjne zasady obowiązujące w praworządnym państwie, w którym wadliwe lub błędne decyzje nie powinny wpływać na prawa i obowiązki obywateli (wynikające w tym przypadku z art. 60 Konstytucji RP oraz art. 25 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych w zw. z art. 87 ust. 1 Konstytucji, a ponadto art. 2 ust. 2 pragmatyki który dotyczy zasady trwałości stosunku służbowego żołnierza).

Przy określeniu w ustępie 3 wysokości odszkodowania należnego żołnierzowi w przypadkach określonych w tym przepisie, mamy do czynienia z wkroczeniem w obszar prawa do odszkodowania, wynikającego z przepisów Konstytucji i Kodeksu postępowania administracyjnego. Zapis ograniczający wysokość odszkodowania od Skarbu Państwa z tytułu uchylenia lub unieważnienia decyzji zwalniającej ze służby jest w mojej ocenie niezgodne z Konstytucją RP. W myśl art. 77 ust. 1 Konstytucji RP każdy ma bowiem prawo do wynagrodzenia szkody, jaka została mu wyrządzona przez niezgodne z prawem działania organu władzy publicznej.

Co więcej taka regulacja sprzeciwia się także ogólnym zasadom prawa, wypracowanym przez wieloletnią praktykę sądową. Czymś absolutnie oczywistym jest, iż stwierdzenie nieważności decyzji ma ten skutek, iż decyzja ta jest nieważna od początku, tj. wstecz od chwili jej dokonania (skutek ex tunc). Tym samym z dniem z którym wydana została taka decyzja stają się nieaktualne skutki tej decyzji (w przypadku decyzji o wypowiedzeniu - fakt zwolnienia ze służby) i następuje sytuacja, jakby nigdy ta decyzja nie została wydana. Skoro tak, to nie podlega wątpliwości, że żołnierz ma prawo do uposażenia za cały poprzedni okres, i nie można zastąpić tego odszkodowaniem. Zarówno Sąd Najwyższy, jak też Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wypowiadały się, że nie można praw do świadczeń finansowych zastępować odszkodowaniem. Jeżeli uchylono wyrok lub decyzję oznacza to, że nie ma jej w obrocie prawnym a tym samym żołnierz jest w służbie i z tego tytułu należy mu się uposażenie.

Ponadto proponowany przepis przerzuca skutki złego stosowania prawa przez organy kadrowe na żołnierzy, a powszechnie przyjętą przez orzecznictwo sądowe zasadą jest, że skutków błędu popełnionego przez organ administracji nie wolno przerzucać na stronę postępowania administracyjnego (tak m. in. wyrok NSA z dnia 09.11.1987 r., sygn. akt III S.A. 875/87). Ustawodawca zaś chciałby, aby niekorzystne konsekwencje naruszeń prawa przez organy wojskowe ponosili żołnierze.

Podobne zastrzeżenia zgłaszane były na etapie prac nad projektem zmian wojskowej ustawy pragmatycznej przez Konwent Dziekanów Korpusu Oficerów WP, a także niektórych senatorów.  

Opinia Konwentu Dziekanów Korpusu Oficerów WP w sprawie nowelizacji ustawy 

Stanowisko Konwentu Dziekanów Korpusu Oficerów WP z propozycjami zmian ustawy

I na koniec słuszna uwaga, którą wyraził Konwent, iż „fakt, że w omawianej sytuacji znajduje się kilka tysięcy żołnierzy zawodowych zwolnionych z naruszeniem prawa nie usprawiedliwia przyjęcia przepisu przerzucającego skutki nieprawidłowości na żołnierzy”. Czynniki pozaprawne, takie jak interes finansowy Państwa, nie mogą uzasadniać ograniczania obywatelom ich konstytucyjnych praw.

Łukasz Bieryło