Nakaz zapłaty w procesie cywilnym

Uzyskanie nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym

Z punktu widzenia wierzyciela wytaczającego przeciwko dłużnikowi powództwo o zapłatę, najkorzystniejsze jest uzyskanie nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym. Postępowanie nakazowe stanowi wyjątkowo prostą ścieżkę dochodzenia roszczeń pieniężnych. Nakaz taki stanowi bowiem z chwilą jego wydania tytuł zabezpieczenia, wykonalny bez konieczności nadawania mu klauzuli wykonalności (art. 492 § 1 kpc).

Ponadto w razie wniesienia przez pozwanego środka odwoławczego od nakazu zapłaty (zarzutów) to pozwany, a nie powód (jak w postępowaniu upominawczym), jest obowiązany uiścić trzy czwarte części opłaty stosownie do treści przepisu art. 19 ust 4 ustawy o kosztach sądowych.

Postępowanie nakazowe należy do postępowań odrębnych. By doszło do jego wszczęcia, stosownie do art. 484 ¹ § 2 kpc, konieczny jest w tym zakresie wniosek powoda zgłoszony w pozwie, co oznacza, że przedmiotowy wniosek musi być wyrażony na piśmie. Innymi słowy powód ma wybór odnośnie tego czy wytoczyć powództwo w trybie zwykłym czy też w nakazowym (pod warunkiem, że istnieją do niego formalne podstawy).

Jakimi dowodami należy się wykazać, aby uzyskać nakaz zapłaty?

Stosownie do przepisu art. 485 kpc, sąd wydaje nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym, jeżeli powód dochodzi roszczenia pieniężnego (musi być dokładnie oznaczone i wyrażone w pieniądzu polskim) albo świadczenia innych rzeczy zamiennych (tj. tylko rzeczy oznaczonych co do gatunku), a okoliczności uzasadniające dochodzone żądanie jest udowodnione dołączonym do pozwu:

• dokumentem urzędowym,
• zaakceptowanym przez dłużnika rachunkiem,
• wezwaniem dłużnika do zapłaty i pisemnym oświadczeniem dłużnika o uznaniu długu,
• zaakceptowanym przez dłużnika żądaniem zapłaty, zwróconym przez bank i nie zapłaconym z powodu braku środków na rachunku bankowym.

Należy podkreślić, iż dopuszczalne jest dołączenie do pozwu odpisów ww. dokumentów, jeżeli ich zgodność z oryginałem jest poświadczona przez notariusza albo występujących w tej sprawie adwokata lub radcę prawnego.

Sąd wydaje również nakaz zapłaty przeciwko zobowiązanemu z weksla, czeku, warrantu lub rewersu należycie wypełnionego, których prawdziwość i treść nie nasuwają wątpliwości. Ponadto sąd może wydać nakaz zapłaty, jeżeli bank dochodzi roszczenia na podstawie wyciągu z kont bankowych podpisanego przez osoby upoważnione do składania oświadczeń w zakresie praw i obowiązków majątkowych banku i opatrzonego pieczęcią banku oraz dowodu doręczenia dłużnikowi pisemnego wezwania do zapłaty. W powyższych sytuacjach do pozwu należy dołączyć oryginał weksla, czeku, wyciągu z konta bankowego, wezwania do zapłaty. W przeciwnym razie przewodniczący wezwie powoda do ich złożenia pod rygorem zwrotu pozwu.

W myśl art. 485 § 2a kpc, Sąd wydaje nakaz zapłaty na podstawie dołączonej do pozwu umowy, dowodu spełnienia wzajemnego świadczenia niepieniężnego oraz dowodu doręczenia dłużnikowi faktury lub rachunku, jeżeli powód dochodzi należności zapłaty świadczenia pieniężnego lub odsetek w transakcjach handlowych określonych w ustawie z dnia 12 czerwca 2003 r. o terminach zapłaty w transakcjach handlowych (Dz. U. Nr 139, poz. 1323). Zgodnie z definicją zawartą w art. 2 w/w ustawy za transakcję handlową uznaje się umowę, której przedmiotem jest odpłatne dostarczanie towaru lub odpłatne świadczenie usług, jeżeli strony tej umowy zawierają ją w związku z wykonywaną przez siebie działalnością gospodarczą lub zawodową.

Faktura VAT podpisana przez osobę upoważnioną do reprezentacji nabywcy uznawana jest przez sądy za zaakceptowany przez dłużnika rachunek, jednakże sąd nie wyda nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym, jeżeli powód nie udowodni, że osoba podpisana na fakturze VAT w chwili zawarcia umowy sprzedaży towaru bądź usługi była umocowana do reprezentowania nabywcy. Odnośnie do przedsiębiorców (innych jednak niż osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą) powód ma możliwość sprawdzenia okoliczności, o której mowa, w drodze uzyskania wyciągu bądź odpisu z rejestru przedsiębiorców wchodzącego w skład Krajowego Rejestru Sądowego, w którym byłyby wskazane osoby upoważnione do reprezentowania dłużnika.

Nie będzie to możliwe w razie braku ujawnienia istnienia dłużnika w aktach rejestru przedsiębiorców i jednoczesnego braku ogłoszenia o tym w piśmie urzędowym. W takiej sytuacji możliwość uzyskania nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym może powstać, gdy wierzyciel wystosuje do dłużnika wezwanie do zapłaty, a dłużnik odpowie na piśmie na to wezwanie. W przypadku gdy zarówno wierzyciel, jak i dłużnik są przedsiębiorcami, wysłanie przez wierzyciela do dłużnika wezwania do zapłaty stworzy możliwość uzyskania od dłużnika pisemnej odpowiedzi, którą będzie można potraktować jako oświadczenie dłużnika o uznaniu długu, a ponadto będzie stanowiło wykonanie obowiązku wynikającego pośrednio z przepisu art. 479¹² § 2 kpc. Zgodnie ze wskazanym przepisem w sprawach o charakterze gospodarczym, powód powinien dołączyć do pozwu odpis reklamacji lub wezwania do dobrowolnego spełnienia żądania i oświadczenia co do stanowiska pozwanego w tym przedmiocie oraz informację lub odpisy pism świadczących o próbie wyjaśnienia spornych kwestii w drodze rokowań.

Jednak i w tym przypadku sąd może nie wydać nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym, jeśli poweźmie wątpliwość co do prawidłowej reprezentacji dłużnika przy złożeniu oświadczenia o uznaniu długu.

Postępowanie nakazowe należy do właściwości sądów rejonowych i okręgowych (w zależności od wartości przedmiotu sporu). Zasadniczo Pozew można wnieść do sądu właściwości ogólnej albo sądu miejsca wykonania zobowiązania. Rozpoznanie sprawy następuje na posiedzeniu niejawnym. Wydając nakaz zapłaty sąd orzeka, że pozwany ma w ciągu dwóch tygodni od dnia doręczenia nakazu zaspokoić Roszczenie w całości wraz z kosztami albo wnieść w tym terminie zarzuty. W przypadku nakazu zapłaty wydanego na podstawie weksla, warrantu, rewersu lub czeku może być w formie skróconej umieszczony na ich odpisie (jest to jedyny wyjątek, gdy nakaz zapłaty może być wydany w formie skróconej). W związku z tym należy dołączyć do pozwu o jeden egzemplarz tych dokumentów więcej.

Nakaz zapłaty doręcza się stronom; pozwanemu wraz z pozwem i załącznikami. Doręczenie pozwanemu samego nakazu zapłaty, bez odpisu pozwu wraz z opisem załączników, nie wywołuje skutków doręczenia (orzeczenie SN z 13.11.1964 r., II CZ 79/64, OSN 1965, nr 7-8, poz. 132).

Nakaz zapłaty jest tytułem zabezpieczenia do czasu jego uchylenia albo uprawomocnienia się, lub uzyskania cechy natychmiastowej wykonalności. Jeżeli został wydany na podstawie weksla, warrantu, rewersu lub czeku staje się natychmiast wykonalny z upływem dwutygodniowego terminu wyznaczonego na zaspokojenie roszczenia powoda. Nabywa wówczas moc wyroku, który uzyskał rygor natychmiastowej wykonalności.

Wszystkie dowody przedstawię sądowi na rozprawie? Może lepiej nie bo będzie za późno

Jeżeli pozwany kwestionuje należność objętą nakazem zapłaty, powinien sporządzić zarzuty od nakazu zapłaty. W piśmie tym powinien wskazać, czy zaskarża nakaz w całości czy w części, przedstawić zarzuty, które pod rygorem ich utraty należy zgłosić przed wdaniem się w spór, przedstawić pozostałe zarzuty przeciwko żądaniu pozwu, przedstawić wszystkie okoliczności faktyczne i dowody na ich potwierdzenie. Postępowaniu nakazowemu przyświeca postulat sprawności i szybkości postępowania, a od stron postępowania wymaga podwyższonej staranności. W tym zakresie ustawodawca wprowadził do kodeksu szereg przepisów, które służą koncentracji materiału dowodowego już na wczesnym etapie rozpoznawania sprawy, m.in. obowiązek podania wszystkich twierdzeń, zarzutów oraz dowodów na ich poparcie pod rygorem utraty prawa powoływania ich w toku postępowania w pierwszym piśmie wniesionym do sądu. Pamiętajmy, że nie należy czekać na rozprawę i przedstawić wszystkie dowody, póki nie będzie za późno. Podkreślić należy, iż rozprawa odbędzie się wówczas, jeśli skutecznie zostały wniesione zarzuty. Jeśli nie zostaną wniesione zarzuty, to żadnej rozprawy już nie będzie.

Należy podkreślić, że jeżeli pozew wniesiono na urzędowym formularzu, wniesienie zarzutów wymaga również zachowania tej formy. Cechą charakterystyczną tego postępowania jest także regulacja, iż do potrącenia mogą być przedstawione tylko wierzytelności udowodnione dokumentami takimi, których przedstawienie uzasadniałoby wydanie nakazu zapłaty. Także powództwo wzajemne jest niedopuszczalne.

Nakaz zapłaty, przeciwko któremu w całości lub w części nie wniesiono skutecznie zarzutów, ma skutki prawomocnego wyroku.

W razie prawidłowego wniesienia zarzutów przewodniczący wyznacza rozprawę i zarządza doręczenie ich powodowi. W toku postępowania nie można występować z nowymi roszczeniami zamiast lub obok dotychczasowych. W przypadku zmiany okoliczności powód może żądać zamiast pierwotnego przedmiotu sporu jego wartości lub innego przedmiotu sporu, natomiast w sprawach o świadczenia powtarzające się może nadto rozszerzyć żądanie pozwu o świadczenia za dalsze okresy. Stosownie do art. 495 § 3 kpc okoliczności faktyczne, zarzuty i wnioski dowodowe nie zgłoszone w pozwie albo w piśmie zawierającym zarzuty od nakazu zapłaty mogą być rozpoznawane jedynie wtedy, gdy strona wykaże, że nie mogła z nich skorzystać wcześniej lub gdy potrzeba ich powołania wynikła później. Tylko powód może powołać nowe fakty i dowody w terminie tygodnia od dnia doręczenia mu pisma pozwanego zawierającego zarzuty.

Po przeprowadzeniu rozprawy sąd wydaje wyrok, w którym nakaz zapłaty w całości lub części utrzymuje w mocy albo go uchyla i orzeka o żądaniu pozwu, bądź też postanowieniem pozew odrzuca lub postępowanie umarza.

Postępowanie upominawcze w procesie cywilnym

Postępowanie upominawcze, podobnie jak nakazowe, należy do postępowań odrębnych. W myśl art. 498 § 1 kpc sąd wydaje nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym, jeżeli powód dochodzi roszczenia pieniężnego, a w innych sprawach, jeżeli przepis szczególny tak stanowi. W razie zaś braku podstaw do wydania nakazu przewodniczący wyznacza rozprawę w trybie zwykłym, chyba że sprawa może być rozpoznawana na posiedzeniu niejawnym.

Pozew w postępowaniu upominawczym powinien odpowiadać wszystkim wymaganiom pozwu w procesie cywilnym oraz zawierać wniosek o wydanie nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym (jego brak może spowodować przekazanie pozwu do zwykłego postępowania). Powód powinien również w nim wskazać okoliczności faktyczne uzasadniające roszczenie w taki sposób, aby nie budziły wątpliwości co do zgodności z prawdziwym stanem rzeczy.

Nakaz zapłaty, stosownie do art. 499 kpc, nie może być wydany, jeżeli według treści pozwu roszczenie jest oczywiście bezzasadne (oczywistość musi dotyczyć istoty sprawy, tzn. gdy z przytoczonych w pozwie faktów wynika, że powodowi nie przysługuje dochodzone roszczenie lub np. gdy jest ono niezaskarżalne), przytoczone okoliczności budzą wątpliwości co do zgodności z prawdziwym stanem rzeczy, zaspokojenie roszczenia zależy od świadczenia wzajemnego, miejsce pobytu pozwanego nie jest znane albo gdyby doręczenie mu nakazu zapłaty nie mogło nastąpić w kraju, a ponadto gdy sprawa nie nadaje się do postępowania upominawczego ze względu na przedmiot sprawy lub gdy roszczenie nie jest jeszcze wymagalne.

Sąd wydając nakaz zapłaty orzeka, że pozwany w ciągu dwóch tygodni od doręczenia tego nakazu powinien zaspokoić roszczenie w całości wraz z kosztami albo wnieść w tym terminie sprzeciw do sądu.

Pozwanemu doręcza się nakaz zapłaty wraz z pozwem i pouczeniem o sposobie wniesienia sprzeciwu oraz skutkach niezaskarżenia nakazu.

Obrona przed nakazem zapłaty

Pismo zawierające sprzeciw wnosi się do sądu, który wydał nakaz zapłaty. Pozwany powinien w nim wskazać czy zaskarża nakaz w całości czy w części, przedstawić zarzuty, które pod rygorem ich utraty należy zgłosić przed wdaniem się w spór, przedstawić pozostałe zarzuty przeciwko żądaniu pozwu, przedstawić wszystkie okoliczności faktyczne i dowody na ich potwierdzenie. Jeżeli sprzeciw wniesiono na urzędowym formularzu, wniesienie sprzeciwu wymaga również zachowania tej formy.

W razie prawidłowego wniesienia sprzeciwu nakaz zapłaty traci moc, a przewodniczący wyznacza rozprawę i zarządza doręczenie powodowi sprzeciwu wraz z wezwaniem na rozprawę. Postępowanie odbywa się wówczas według przepisów kpc o postępowaniu przed sądem I instancji. Jeżeli sprzeciw został wniesiony po upływie terminu dwutygodniowego lub jest z innych powodów niedopuszczalny albo też pozwany nie usunął jego braków w terminie, sprzeciw podlega odrzuceniu.

W sytuacji, gdy pozwany nie złożył sprzeciwu lub sąd I instancji odrzucił sprzeciw, a sąd II instancji nie uwzględni zażalenia pozwanego, nakaz zapłaty jest prawomocny. Nakaz zapłaty, przeciwko któremu w całości lub w części nie wniesiono skutecznie sprzeciwu, ma skutki prawomocnego wyroku. Taki nakaz, staje się tytułem egzekucyjnym.

Na zakończenie wypada jeszcze przypomnieć, że nakaz zapłaty wydany w postępowaniu nakazowym stanowi odmienny rodzaj orzeczenia od nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym i w obydwu wypadkach pozwanego i powoda obowiązują różne zasady postępowania.

Wojciech Kłoskowski